Information about Dirty Pages in English
Nickname   Wachtwoord 
Special BB30 - Een nieuwe standaard

 09-01-2008   20:28

De tijden dat enkel dát standaard werd wat de Japanse firma met de hoofdletter 'S' maakte, zijn al enkele jaren voorbij. De sterke opkomst van veelal kleinere onderdelen fabrikanten met nieuwe, innovatieve ideeën, hebben een eind gemaakt aan de dominantie van Shimano op het gebied van de standarisatie binnen de fietsindustrie. Nog steeds heeft de Japanse firma veel invloed, maar mede onder impuls van de andere grote spelers als SRAM en Campagnolo, lukt het nu zelfs de wat kleinere spelers op de markt om hun eigen stempel te kunnen drukken.

Standaarden evolueren met de markt mee. Zo begonnen we ooit met een stuurbuis van 1", zijn we nu enkel nog in 1 1/8" bezig en zien we daarnaast voor de meer extremere tak van de sport met succes zelfs vanuit vorken fabrikant Manitou een 1,5" stuurbuis standaard ontstaan. Eveneens zien we recentelijk de trend van vorkfabrikanten om van de ISO schijfrembevestiging over te stappen op de Postmount versie, welke ook haar oorsprong vond bij Manitou.

Van vierkant tot buitenboord
Eén van de fietsonderdelen die gestaag aan een evolutie onderhevig is, is de trapas. Shimano kwam in 1996 met een nieuw soort passing voor de nieuwe XTR groep, gebasseerd op een overgedimensioneerde holle trapas met spievertanding. Deze Octalink trapas moest de al oude vierkante, tapse trapas gaan vervangen. Deze ontbrak het aan voldoende stijfheid en het onder controle kunnen houden van de uiteindelijke positie van de cranks op de as ten opzichte van het frame. Omdat Shimano niemand de mogelijkheid gaf om passende cranks of soortgelijke trapassen te maken, ontstond er uit de samenwerking tussen onder meer Chris King, Truvativ en Race Face rond het jaar 2000 de ISIS Drive-standaard voor trapassen, welke wél vrij beschikbaar was voor andere fabrikanten. Dit was één van de eerste en grootste pogingen om tegenwicht te bieden aan de dominantie van Shimano. De ISIS standaard had eveneens een overgedimensioneerde holle as, maar verschilde in de passing met de cranks.


Van links naar rechts; ISIS, Shimano's Octalink en 'buitenboordlagers'

Beide systemen hadden echter één groot probleem. Door de toegenome asdiameter bleef er minder ruimte over voor lagers. Deze werden dan ook kleiner, wat een negatieve uitwerking had op de duurzaamheid van het gehele systeem. Een antwoord op dit probleem kwam er vanuit Shimano enkele jaren later in de vorm van het HollowTech II principe. In dit ontwerp, gekend als het systeem met de 'outboard bearings' (buitenboordlagers), verplaatsten de lagers zich naar de buitenzijde van de bracket pot en konden daardoor weer groter worden uitgevoerd en ontstond er nog meer ruimte voor een nóg grotere as. Samen met de toegenome breedte van de lagering en de grotere as kon men wederom een nóg stijver concept creëren. De grotere lagers zouden de duurzaamheid moeten verbeteren.

Dit principe werd overigens jaren ervoor reeds toegepast door onder andere de Amerikaanse firma Bullseye. Cannondale, gekend om haar innoverende karakter, had ook al medio jaren '90 eigen concepten rond de trapas en bijbehorende cranks. Met als titel 'System Integration' (SI) brachten zij crankstellen en trapassen van eigen makelij op de markt, waarbij latere versies zelfs in een totaal concept met een specifiek afgestemd frame ontworpen werden. De laatste versie van Cannondale's eigen SI-concept voor trapas en crankstellen heeft de naam BB30 meegekregen. Om als aanzet een nieuwe standaard te creëren heeft Cannondale deze BB30 Standard inmiddels vrij gegeven zodat andere fabrikanten de mogelijkheid hebben ditzelfde concept te kunnen gebruiken.

De eerste grote speler op de markt die op deze open uitnodiging is ingegaan, is FSA. Zij zullen in mei van dit jaar met hun BB30 trapas systeem met bijbehorende cranks de markt op gaan. De BB30 standaard is gebasseerd op een 30 millimeter as welke in eveneens grotere lagers, zoals bij de nu populaire 'outboard bearing'-systemen, gemonteerd wordt. Het grote verschil is nu echter dat de lagers weer terug ín het frame gemonteerd worden. Hiertoe dient het frame echter wél voorzien te zijn een grotere diameter bracket pot waar de lagers ingeperst worden.

Waarom nu wéér een andere 'standaard'?
De evolutie tot aan de buitenboordlager systemen zorgden ervoor dat de cranks (en dus daarmee je pedalen) steeds verder naar buiten kwamen. De BB30 standaard combineerd de 'oude' breedte van een 68 millimeter bracket pot mét de oversized lagers van de nieuwere buitenboord-systemen. Door de toegenome diameter van de as kan deze nu uit aluminium vervaardigd worden en is het geheel dus bij een lager gewicht nog steeds stijf. FSA beweerd dat zij met hun nieuwe cranks voor de BB30 standaard nu al ruim 38 procent stijver zijn dan de huidige 24 millimeter versies voor de buitenboord-lagers.

Zoals bij vele 'nieuwe standaarden', zal de markt niet direct overstappen. In eerste instantie zullen we de BB30 standaard dan ook terug gaan zien op de duurdere modellen racefietsen van de grotere merken. Cannondale past echter dit systeem met succes ook al toe op mountainbikes. Ook Specialized doet pogingen tot soort gelijke concepten, aangezien zij net als Cannondale naast frames óók componenten fabriceren.

Het is echter nog maar zéér de vraag hoe populair de nieuwe standaard gaat worden. Sterker nog, zal de BB30 de geschroefde trapassystemen overbodig en achterhaald maken? Ik denk dat er een aantal belangrijke redenen zijn die uitsluiten dat de BB30 standaard de markt volledig over zal nemen. In de eerste plaats zijn er gigantisch veel frames en componenten op de markt afgestemd op de traditionele standaarden. Deze zullen ook niet snel verdwijnen en daarmee ook niet de vraag naar vervangingsonderdelen. De fietsenbranche is nu eenmaal vrij conservatief en zal deze blijvende vraag fabrikanten er ook van weerhouden vol overgave om te schakelen naar een ander concept. Ten tweede een belangrijk detail dat te maken heeft de fabricage van frames. De BB30 standaard vereist een bracket pot welke nauwkeurig op maat gemaakt is voor de in te persen lagers. Een bracket pot ovaliseerd, in het geval van gelaste frames, in zekere maten door de warmte die ontstaat tijdens het lassen. Om de lagers goed te kunnen laten passen dient deze pot dus ná het lassen nog op maat gemaakt te worden. Dit vereist een machinale bewerking die met name voor de kleinere framebouwers erg lastig zal zijn. Zij zullen hier een frees- of draaibank voor nodig hebben met specifiek voor dit doeleinde gemaakte hulpgereedschappen om frames in te spannen. De grotere framebouwers zullen investeringen op dit gebied eerder terug verdient hebben dan de kleine bouwers en daarom zullen met name de 'boutique framebouwers' zeker nog volgens traditioneel recept blijven bouwen.

Het toeval wil echter dat enkele kleine bouwers wél de moeite neemt om in dit begin stadium van de BB30 standaard zelf wat te experimenteren en het verschil te maken ten opzichte van anderen. Onderstaand een voorbeeld hiervan. Framebouwer Steve Potts heeft een titanium raceframe gebouwd voorzien van een BB30 bracket. De foto's illustreren de bewerkingen welke nodig zijn ná het lassen om een goede passing te verkrijgen.



Dé oplossing?
Cannondale presenteerd de BB30 standaard als een oplossing om nóg meer pedaalstijfheid te krijgen in de fiets. De grotere bracket pot maakt het mogelijk om een frame te construeren wat in deze regio meer weerstand kan bieden tegen pedaalinvloeden. Daarnaast kan door de nóg grotere lagers gebruik gemaakt worden van lichtere materialen voor de trapas. Door het weglaten van losse cups zou het systeem makkelijker en onderhoudsvriendelijker moeten zijn.

Ik denk echter dat de smallere bouw van dit systeem méér waarde biedt dan het nóg stijver maken van het geheel. Met name kleinere rijders zoals ikzelf ondervinden vaak nadeel van de bredere pedaalafstand die ontstaat bij de buitenboordlager-systemen. Bijkomend probleem is dat door de verder naar buitenstaande tandbladen en de daardoor ontstane schuinere kettinglijn, de slijtage van ketting én bladen niet ten goede komt. De BB30 standaard rekent af met deze nadelen. Echter vergt het een hogere mate van precisie in het fabricageproces van frames. Een ander probleem ligt hem wellicht in de speciale gereedschappen die fietsenmakers moeten hebben voor het vervangen van de lagers. Deze wachten echter weer af op de mate waarin de nieuwe standaard zich doorzet en zolang onderdeelfabrikanten niet massaal deze nieuwe standaard omarmen, zal ook de keuze voor de eindverbruiker zeer gering blijven. Het cirkeltje is daarmee weer grotendeels rond.

Shimano heeft wellicht al een gepast antwoord klaar. Op vraag van Scott naar een lichtere versie van de HollowTech II lagering hebben zij een tussenvorm gefabriceerd, waarbij de buitenboordlagers in een kunststof cup zijn gemonteerd en rechtstreeks in een daarvoor specifiek ontworpen frame geperst kunnen worden. Hiermee worden de losse lager cups vervangen en kan een gewichtsbesparing bereikt worden omdat ook het frame lichter geconstrueerd kan worden. Het voordeel is echter dat deze oplossing wél werkt met de bestaande cranks voor de buitenboordlagers welke nu op de markt zijn. Inmiddels heeft ook Yeti de nieuwe AS-R Carbon uitgevoerd met dit principe en inmiddels experimenteren meerdere merken met ditzelfde concept wat wellicht eerder en makkelijker geaccepteerd wordt door de conservatieve fietsenbranche.



Meer informatie:

www.BB30Standard.com
www.isisdrive.com
www.fullspeedahead.com

Tekst: Jeroen van den Brand
Foto's: FSA - Shimano - Velonews.com - James Huang/Cyclingnews.com - Steve Potts Bicycles

Geplaatst door:  DeKerfs   20 reacties

© 1999-2008 Dirty Pages · Privacybeleid · Gebruiksvoorwaarden · Adverteren · Contact